Xưa nay, những người nghiên cứu không chuyên thường nhầm lẫn hay ít ai phân biệt sản phẩm của làng nghề gốm Cậy với gốm Chu Đậu – Hùng Thắng, để gọi với cái tên chẳng đúng cũng chẳng sai: Gốm cổ Hải Dương.
Thế nhưng, gốm làng Cậy, đặc biệt là gốm hoa lam có những đặc điểm rất dễ nhận ra, mang đặc trưng riêng biệt, cho dù, nó có cùng thời đại với bao trung tâm gốm nổi tiếng khác của Hải Dương.
Cậy là tên gọi dân gian của hai làng Kẻ Gián và Hương Gián xưa. Thời Lê Quang Thuận (1640 – 1469), Cậy thuộc tổng Bình Gia, huyện Đường Yên, phủ Thượng Hồng. Đây là trung tâm sản xuất gốm có từ thế kỷ 15 và phồn thịnh vào thế kỷ 16 – 17.
Sản phẩm gốm Cậy gồm 4 dòng chính: Gốm men xanh ngọc, gốm men nâu, gốm men trắng – xanh và gốm men trắng vẽ lam. Tuy nhiên, gốm hoa lam ở đây là chủ yếu, chiếm tỷ lệ là 80-90%.
Gốm hoa lam ở Cậy thế kỷ 15-16 điển hình là loại đĩa dáng chậu, giữa lòng vẽ cá ngão, chim đậu cành mai, bát đĩa chân cao vẽ hoa cúc, hoa sen dây với những lá xoắn dài. Sang thời Mạc, loại hình phong phú hơn, đó là bát sâu lòng vẽ đoàn người đi bộ, đĩa sâu lòng vẽ “cây bên cầu” theo phong cách Trung Quốc thời Minh và các biến thể mang tính địa phương, phổ biến là môtíp cây, lá. Kỹ thuật xếp nung của bát, đĩa lò Cậy thường dùng con kê ba, bốn mấu. Từ cuối thế kỷ 16, đầu thế kỷ 17, ngoài đồ gốm sinh hoạt, Cậy còn sản xuất những đồ thờ tự, gồm lư hương, chân đèn. Ngày nay, chúng ta còn tìm được những lư hương còn ghi rõ “Thượng Hồng phủ, Đường Yên huyện, Hương Gián xã” hay những dòng minh văn khẳng định niên đại tuyệt đối của sản phẩm,…đó là ngày 2 tháng 4 năm Hoằng Định 19 (1618) hoàn thành tác phẩm này.
Sang thế kỷ 17, dường như Cậy đã bước vào giai đoạn suy tàn với những loại hình đồ gốm đơn giản và phong cách trang trí thô phác, bao gồm các loại bát, đĩa rất thấp, sâu lòng vẽ cành lá cách điệu màu lam đen hay các loại bát đĩa nhỏ đế rộng, thành xiên vát có miệng thẳng hay miệng vê gấp, tạo gờ nổi, trang trí các đường chỉ lam và cành lá. Những sản phẩm này thường có men màu trắng xám, phần thân dưới và đế không phủ men.